De video hierboven is Engelstalig. De volledige uitleg staat hieronder uitgeschreven in het Nederlands.
De klassieke vraag: moet de verwarming de hele dag aan blijven staan, of niet? En bij een warmtepomp zelfs: dag én nacht? Vakmensen zeggen vaak van wel, terwijl energieadviessites stellig het tegendeel beweren, meestal zonder onderbouwing en alleen op basis van ervaring.
Wij geven u hier de variabelen en de techniek erachter. En we zeggen erbij dat beide kampen ongelijk hebben. Zoals zo vaak is het echte antwoord: het hangt ervan af.
Er speelt iets in onze branche, en misschien wel wereldwijd: de simpelste verklaring is de verklaring die het breedst wordt gedeeld en geloofd. Iedereen wil een ja of een nee. Niemand wil het grijze gebied, terwijl dat nu juist de werkelijkheid is.
Wat het beste past bij uw woning en uw leefpatroon, hangt af van uw type toestel, de isolatie van uw muren van binnen en buiten, de thermische massa van de woning, de grootte en indeling, uw afgiftesysteem, uw gebruikspatroon (veel of weinig, regelmatig of onregelmatig) en de bezetting van de woning.
Geen van die variabelen geeft op zichzelf het antwoord. Het is de optelsom die bepaalt wat verstandig is.
Bovendien is de vraag niet of u wel of niet continu verwarmt, maar hoever u in beide richtingen gaat en hoeveel temperatuurverlaging u toepast. Het antwoord is dus niet het binaire ja of nee waar iedereen zo naar verlangt. Daarover verderop meer.
Wat bedoelen we met de verwarming altijd aan laten staan?
Om te beginnen: 'de verwarming altijd aan laten staan' wordt vaak verkeerd begrepen. Het betekent niet dat u de thermostaat permanent op 21 °C zet. Het betekent dat u werkt met een verlaagde temperatuur.
In plaats van de verwarming helemaal uit te zetten, verlaagt u de streeftemperatuur een beetje. 's Nachts gaat u bijvoorbeeld naar 18 of 19 °C in plaats van naar uit.
Of, als u een goede weersafhankelijke regeling heeft, ligt de aanvoertemperatuur wat lager, zodat de warmte er gelijkmatig in wordt gedruppeld. Daar komen we later op terug.
Waar het echt om gaat, is hoe vaak die temperatuur verandert en met hoeveel. Vrijwel niemand wil 's nachts 21 °C in huis. Maar terugzetten naar 16 °C komt in de praktijk neer op de verwarming helemaal uitzetten: de meeste woningen koelen 's nachts niet zoveel af, dus de verwarming slaat simpelweg niet meer aan.
Warmteverlies is niet hetzelfde als brandstofverbruik
Het tweede dat u moet begrijpen: het warmteverlies van een woning is niet hetzelfde als het brandstofverbruik.
Verliest een woning in 24 uur 40 kWh aan warmte door de muren, dan betekent dat doorgaans niet dat u 40 kWh gas uit uw ketel of 40 kWh elektriciteit uit uw warmtepomp heeft gebruikt.
Draait de ketel constant op 85% rendement, dan gebruikt u 47 kWh gas. Haalt u uit datzelfde toestel 93% rendement, dan is 43 kWh genoeg.
En daar zit precies het probleem. Veel argumenten om de verwarming uit te zetten gaan over het besparen van warmteverlies, niet over het besparen van brandstof. Het verschil tussen die twee hangt sterk af van de eerste vraag die we onszelf moeten stellen: wat is onze warmtebron?
Wat is uw warmtebron?
Heeft u elektrische verwarming, zoals elektrische vloerverwarming of infraroodpanelen, dan werken die op 100% rendement. Een warmteverlies van 40 kWh betekent dan ook echt 40 kWh verbruik.
Hier helpt het absoluut om de verwarming zoveel mogelijk te timen. Dat heeft u ook nodig, want elektrische verwarming is met slechts 100% rendement veruit de duurste manier van verwarmen die er is. Vermijd het als het even kan.
Heeft u een oudere, niet-condenserende ketel, dan ligt het rendement vast. Zo'n toestel draait altijd op één rendement, meestal tussen de 50 en 80%. Continu stoken levert daar dus helemaal niets op.
Tegenwoordig heeft vrijwel iedereen echter een HR-ketel. Die kan op lagere temperaturen draaien, waardoor een deel van de rookgassen condenseert tot water. Vandaar de naam. En juist dat levert extra rendement op.
Hoe lager we de aanvoertemperatuur en de rookgastemperatuur krijgen, hoe meer er condenseert en hoe hoger het rendement.
Lagere temperaturen betekenen natuurlijk wel dat het systeem minder snel reageert. Dat pleit voor langere draaitijden.
Vaak is dat het extra rendement waard, afhankelijk van de variabelen hieronder. Lees ons artikel over condenseren om te zien hoeveel rendement dat precies oplevert.
Overigens levert condenseren bij olieketels maar half zoveel rendementswinst op als bij gasketels.
Heeft u een warmtepomp, dan is de winst van lage temperaturen nog groter. Het hele jaar op 50 tot 55 °C draaien om het toestel zo snel mogelijk te laten reageren, en de warmtepomp steeds aan- en uitzetten, levert een mager rendement van zo'n 200% op.
Draait u het toestel het hele jaar zo koel mogelijk, op de manier van laag en langzaam, dan komt u gemiddeld uit op zo'n 500%. En zelfs bij een gelijke energierekening zou iedereen liever de hele dag één constante temperatuur in huis hebben. Waarom ook niet?
De kern is dus: hoe lager de aanvoertemperatuur, hoe hoger het rendement van deze toestellen. En hoe lager uw aanvoertemperatuur, hoe meer uw verwarming laag en langzaam moet werken.
Constant stoken
En dat is precies het doel van laag en langzaam, oftewel constant stoken: veel vriendelijker zijn voor de HR-ketel of warmtepomp, en het toestel de kans geven de thermische massa van uw woning continu te voeden met warmte die op hoog rendement is opgewekt. Over thermische massa verderop meer.
In plaats van de woning met hete pieken te bestoken op het moment dat het nodig is, tegen een veel lager rendement. Heeft u geen condenserend toestel of warmtepomp, doe dan geen moeite: zet hem dan gerust de hele dag aan en uit. Al kan dat wel minder comfortabel aanvoelen.
Het is een beetje als zeggen: ik rijd 100 km/u naar de winkel, want ik ben er toch maar dertig seconden mee bezig. Rijdt u 5 km/u, dan doet u er drie minuten over. Het duurt langer, maar het is veel zuiniger.
Omdat de meeste mensen een HR-ketel of een warmtepomp hebben, gaat dit artikel verder over die situatie.
Voordat we ingaan op de variabelen die bepalen wat in úw geval het minste brandstof kost, is het goed om de andere voordelen van constant stoken op lage temperatuur te kennen.
Voordelen van constant stoken op lage temperatuur
- Minder snelle corrosie
- Minder zuurstof die metalen aantast
- Minder thermische schokken voor het systeem en de componenten
- Beter voor het expansievat, doordat het membraan koeler blijft
- Minder cavitatie bij de pomp en de fittingen
- Minder geluid en geknap in het systeem
- Meer comfort door een kleiner temperatuurverschil in de kamer
- Meer comfort door een gelijkmatige warmteafgifte
- Veiliger
- Schonere lucht in huis
- Minder verlies via leidingen in onverwarmde ruimtes
- Meer comfort bij een lagere kamertemperatuur
- Efficiëntere verbranding en warmteoverdracht
- Meer latente warmte teruggewonnen doordat de ketel meer condenseert
- Langere draaitijden, minder pendelen en minder slijtage aan de ketel
- Een betere COP bij warmtepompen
- Comfort op momenten dat u onverwacht thuis bent
Zelfs als u door de hele dag door te stoken iets meer brandstof verbruikt, kan dat beetje extra het waard zijn vanwege de lagere onderhoudskosten en het hogere comfort.
Elk van deze punten wordt uitgebreider behandeld in ons artikel over de voordelen van verwarmen op lage temperatuur.
Gebruikspatroon
Naast uw warmtebron is dit de eerste variabele. Is uw gebruikspatroon intensief of juist niet? Regelmatig of onregelmatig?
Bent u vijf dagen per week pas vanaf acht uur 's avonds thuis, ligt u om tien uur in bed en bent u om zeven uur 's ochtends de deur uit, en bent u in het weekend ook veel weg, dan is de hele dag doorstoken duidelijk verspilling.
Wordt uw woning juist veel gebruikt, bijvoorbeeld omdat u gepensioneerd bent, dan profiteert u de hele dag van alle voordelen die hierboven staan.
Loopt u met huisgenoten op wisselende momenten en voor wisselende duur in en uit, dan is het misschien niet de moeite waard om de verwarming uit te zetten. En zet u hem toch 'uit', kies dan een wat hogere verlaagde temperatuur.
Thermische massa
Thermische massa is de hoeveelheid massa die uw woning heeft om warmte vast te houden.
Een woning uit de jaren 30 met een binnenblad van baksteen en gemetselde binnenmuren heeft veel thermische massa. Een moderne woning met gipsplaten op een houten frame heeft juist weinig thermische massa.
Het voordeel van thermische massa is dat de woning warmte opslaat en die daarna langzaam weer afgeeft, ook nadat de verwarming uit is.
Het nadeel is dat de warmtebron er langer over doet om de woning op temperatuur te krijgen. Woningen met veel massa moeten hun verwarming meestal eerder aanzetten en eerder uitzetten, en verliezen warmte tijdens het opwarmen en het afkoelen. Zulke woningen lenen zich dus beter voor constant stoken.
Dit is een korte samenvatting; er is veel meer over te zeggen in ons artikel over thermische massa.
Afgiftesysteem
De volgende variabele is uw afgiftesysteem.
Het afgiftesysteem brengt de warmte in de ruimte: radiatoren of vloerverwarming.
Die reageren verschillend snel. Vloerverwarming reageert veel trager dan radiatoren, omdat eerst de vloer moet worden opgewarmd en pas daarna de lucht.
Idealiter stemt u het afgiftesysteem af op het woningtype en het gebruikspatroon, maar in de praktijk werkt u met wat er ligt.
Iedereen met vloerverwarming weet dat die alleen werkt bij constant stoken. Opwarmen en afkoelen kost uren, door de thermische massa in de vloer. Radiatoren lenen zich duidelijk beter voor verwarmen met tussenpozen.
Neem vloerverwarming als voorbeeld. U kunt die voeden met korte pieken op hogere temperatuur. De vloer slaat die warmte op en geeft hem langzaam af aan de ruimte.
Met twee van zulke pieken houdt u de hele dag een vrij constante temperatuur in de kamer.
Maar waarom zou u de thermische massa van uw vloer 's ochtends twee uur en 's avonds twee uur bestoken op 88% rendement, als u er ook twaalf uur lang een derde van het vermogen in kunt stoppen op een lagere temperatuur en 95% rendement?
Regeling
Heeft u alleen een systeem dat op een vaste temperatuur werkt, en zeker als dat een hoge temperatuur is, dan is de kans om deze rendementen te halen kleiner.
Het kan lonen om uw regeling te vervangen door een die op lagere temperaturen werkt. Dat verlaagt de rekening en verhoogt het comfort, of u nu constant stookt of juist met tussenpozen.
Kiest u daarvoor, dan komt u voor de keuze tussen een belastingafhankelijke en een weersafhankelijke regeling te staan.
Daar hebben we een apart artikel over, waarin we die twee naast elkaar zetten.
Samengevat
Zoals gezegd: met het antwoord op één van deze variabelen bepaalt u niet of uw woning het beste continu verwarmd kan worden. Maar met het bovenstaande in het achterhoofd kunnen de meeste mensen het wel inschatten.
En onthoud: het antwoord is niet binair. Het is niet het simpele ja of nee dat iedereen lijkt te geven en te willen horen.
Hoe beter uw situatie past bij continu verwarmen, hoe dichter uw verlaagde temperatuur bij uw comforttemperatuur moet liggen, en hoe minder u die temperatuur zou moeten wisselen.
Hoe beter uw woning past bij verwarmen met tussenpozen, hoe verder die twee temperaturen uit elkaar mogen liggen en hoe meer wisselingen u kunt en zou moeten instellen.
Tot slot verandert het idee van wat continu verwarmen is, doordat regelingen beter worden. Ouderwetse regelingen die geen verlaagde temperatuur kenden maar de verwarming alleen helemaal aan of uit zetten, sterven uit. En het idee van 's ochtends twee uur en 's avonds twee uur stoken verdwijnt net zo goed.
Experimenteer gerust. Heeft u een warmtepomp, dan zult u merken dat een constante dagtemperatuur met een nachtverlaging van twee of drie graden het gunstigst is voor uw stookkosten.
